«Ζητείται αστροναύτης»: Η απίστευτη διαδρομή της Χέλεν Σάρμαν από το ραδιόφωνο ως τα άστρα

Μια απλή διαδρομή με το αυτοκίνητο, μια τυχαία ραδιοφωνική αγγελία και μια απόφαση της στιγμής ήταν αρκετά για να αλλάξουν για πάντα τη ζωή της Χέλεν Σάρμαν — της γυναίκας που έμελλε να γίνει η πρώτη Βρετανίδα στο Διάστημα.

Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του BBC, ήταν το 1989 όταν η 27χρονη τότε χημικός τροφίμων επέστρεφε από τη δουλειά της σε εργοστάσιο της Mars στην Αγγλία. Ανάμεσα στην κίνηση και τη συνηθισμένη καθημερινότητα, άκουσε στο ραδιόφωνο μια παράξενη ανακοίνωση: «Ζητείται αστροναύτης – δεν απαιτείται εμπειρία».

Η πρόσκληση ακούστηκε σχεδόν σαν αστείο. Κι όμως, η Σάρμαν αποφάσισε να απαντήσει.

Χωρίς να διαθέτει στρατιωτικό υπόβαθρο ή εμπειρία πτήσεων, δήλωσε συμμετοχή στο Project Juno, ένα φιλόδοξο κοινό πρόγραμμα Βρετανίας και Σοβιετικής Ένωσης που στόχευε να στείλει έναν Βρετανό πολίτη στον διαστημικό σταθμό Mir.

Ανάμεσα σε περισσότερους από 13.000 υποψηφίους, η νεαρή επιστήμονας από το Σέφιλντ κατάφερε να ξεχωρίσει. Η ίδια έχει παραδεχτεί αργότερα πως ποτέ δεν πίστεψε πραγματικά ότι θα ήταν εκείνη που θα επιλεγόταν. Όμως η ζωή είχε ήδη πάρει διαφορετική τροπή.

Η επιλογή της την οδήγησε στη θρυλική Star City, το μυστικό σοβιετικό κέντρο εκπαίδευσης κοσμοναυτών έξω από τη Μόσχα — έναν κόσμο σχεδόν απρόσιτο για τους Δυτικούς εκείνη την εποχή.

Για 18 μήνες εκπαιδεύτηκε εξαντλητικά σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας, δοκιμασίες αντοχής και σενάρια επιβίωσης, μαθαίνοντας να λειτουργεί σε ένα περιβάλλον που μέχρι τότε γνώριζε μόνο από βιβλία και ταινίες επιστημονικής φαντασίας.

Στις 18 Μαΐου 1991, η Χέλεν Σάρμαν επιβιβάστηκε στο σοβιετικό διαστημόπλοιο Soyuz TM-12 και ταξίδεψε στο Διάστημα, παραμένοντας οκτώ ημέρες στον σταθμό Mir. Εκείνη τη στιγμή πέρασε οριστικά στην ιστορία ως η πρώτη Βρετανίδα αστροναύτης.

Η ίδια έχει χαρακτηρίσει την περίοδο στη Star City ως «ίσως τη σημαντικότερη περίοδο της ζωής μου — ακόμη πιο επιδραστική από το ίδιο το ταξίδι στο Διάστημα».

Πέρα όμως από το προσωπικό της επίτευγμα, η αποστολή της ανέδειξε και κάτι μεγαλύτερο: τη δύναμη της συνεργασίας πέρα από σύνορα και ιδεολογίες.

Η Σάρμαν ανέπτυξε στενή φιλία με τους κοσμοναύτες Ανατόλι Αρτσεμπάρσκι και Σεργκέι Κρικαλιόφ, ενώ γνώρισε και ιστορικές μορφές της σοβιετικής διαστημικής εξερεύνησης, όπως τον Αλεξέι Λεόνοφ — τον πρώτο άνθρωπο που πραγματοποίησε διαστημικό περίπατο.

Μάλιστα, λίγο πριν από την εκτόξευση, ο Λεόνοφ της χάρισε μια ροζ φόρμα από σιφόν με εντυπωσιακά μανίκια, λέγοντάς της: «Το πρώτο βράδυ στον διαστημικό σταθμό είναι παράδοση να τρώει μαζί όλο το πλήρωμα. Σκέφτηκα ότι ίσως θα ήθελες να ντυθείς κατάλληλα για το δείπνο».

Όταν έφτασαν στον Mir, η Σάρμαν φόρεσε το ιδιαίτερο αυτό ένδυμα στο εορταστικό δείπνο τους, ενώ ο συνάδελφός της Σεργκέι φορούσε γραβάτα που αιωρούνταν οριζόντια λόγω έλλειψης βαρύτητας.

Η αποστολή της πραγματοποιήθηκε λίγους μήνες πριν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, σε μια εποχή μεταρρυθμίσεων και μεγάλων αλλαγών. Το σοβιετικό διαστημικό πρόγραμμα αναζητούσε ξένες επενδύσεις για να επιβιώσει και το Project Juno είχε σχεδιαστεί ως ιδιωτική πρωτοβουλία χρηματοδότησης. Ωστόσο, οι χορηγίες δεν επαρκούσαν και τελικά σοβιετικοί φορείς χρειάστηκε να καλύψουν το κόστος.

Παρά τις δυσκολίες, οι οκτώ ημέρες της Σάρμαν στο Διάστημα θεωρήθηκαν σημαντικό βήμα στις σχέσεις Βρετανίας και Σοβιετικής Ένωσης. Η βρετανική κυβέρνηση είχε δηλώσει τότε πως «η αποστολή συμβολίζει την ειρηνική επιστημονική συνεργασία ανάμεσα στα έθνη».

Οι εμπειρίες εκείνης της περιόδου, όπως έχει πει η ίδια, τη διαμόρφωσαν περισσότερο ακόμη κι από το ίδιο το ταξίδι στο Διάστημα. «Από εκείνη τη στιγμή και μετά, τίποτα από την παλιά μου ζωή δεν θα μπορούσε να είναι ξανά το ίδιο», έγραψε αργότερα στα απομνημονεύματά της.

Σήμερα, η Χέλεν Σάρμαν θυμάται περισσότερο τρία πράγματα από το ταξίδι της: την αίσθηση της έλλειψης βαρύτητας, τη βαθιά συντροφικότητα με το πλήρωμά της και τη θέα της Γης από το παράθυρο του Mir.

Όπως λέει η ίδια, τα διαστημικά προγράμματα μπορούν να αποτελέσουν «έναν σπουδαίο τρόπο να καταρρίπτονται τα σύνορα όταν το επιτρέπει η πολιτική», γιατί «η εμπιστοσύνη χτίζεται μέσα από προσωπικές σχέσεις — και αυτές μπορεί να κρατήσουν μια ζωή».

Τριάντα πέντε χρόνια μετά, η ιστορία της εξακολουθεί να εμπνέει. Όχι μόνο επειδή μια νεαρή επιστήμονας κατάφερε να φτάσει μέχρι τα αστέρια, αλλά επειδή όλα ξεκίνησαν από κάτι απλό και απρόβλεπτο: μια τυχαία αγγελία στο ραδιόφωνο και το θάρρος να πει «γιατί όχι;».